Leksykon obuwniczy

Krótkie i jasne wyjaśnienia wielu różnych słów i pojęć z zakresu obuwia oraz pielęgnacji obuwia.

Kliknij, aby przejść bezpośrednio do litery:
# - A - B - C - D - E - F - G - H - I - J - K - L - M - N - O - P - Q - R - S - T - U - V - W - X - Y - Z

.

#

Pas 270°
Gdy pas biegnący wokół buta ma szew podeszwowy poprowadzony wokół przedniej części buta, ale kończy się przy obcasie.

Pas 360°
Gdy pas i szew podeszwowy biegną dookoła całego buta, także wokół części obcasowej. Częściej spotykane w bardziej casualowych butach.

.

A

Adelaide
Buty z wzorem brogue biegnącym w kształcie litery U wokół sznurowania, zwykle wykonanym w formie quarter brogue.

Skóra barwiona anilinowo
Skóra barwiona w kąpielach barwiących. Dawniej używano barwników anilinowych, które są toksyczne, jednak od wielu dekad stosuje się inne, nieszkodliwe barwniki, choć metoda nadal nazywana jest barwieniem anilinowym. W tym przypadku kolor wnika głębiej w skórę, choć rdzeń zwykle pozostaje niezabarwiony.

Annonay
Słynna francuska garbarnia, której pełna nazwa to Tannerie D'Annonay, uważana za jedną z czołowych garbarni skór cielęcych na buty na świecie. Od kilku lat należy do francuskiego Hermès.

.

B

Balmoral
Określenie buta typu oxford, który ma poziomą linię biegnącą od przyszwy wzdłuż obu boków buta aż do tyłu.

Zaokrąglona talia
Termin używany dziś dla wszystkich talii, które mają mniej lub bardziej zaokrąglony kształt.

Blake
Najprostsza szyta metoda konstrukcji butów, w której maszyna Blake zszywa podpodeszwę, cholewkę i podeszwę zewnętrzną. Szew będzie widoczny wewnątrz buta, choć czasem jest przykryty luźną wkładką. Zaletą jest to, że buty mogą być lekkie i elastyczne, wadą - że woda łatwo dostaje się do buta i że można je zelować tylko ograniczoną liczbę razy.

Blake/Rapid
Metoda konstrukcji, w której najpierw zszywa się podpodeszwę, cholewkę i międzypodeszwę szwem Blake, a następnie międzypodeszwę i podeszwę zewnętrzną zszywa się szwem podeszwowym (szwem Rapid), który biegnie od górnej części krawędzi podeszwy do spodu podeszwy zewnętrznej. Dlatego odróżnienie buta pasowego od buta Blake/Rapid może być bardzo trudne, choć często można zobaczyć szew Blake po wewnętrznej stronie buta. Można je zelować w taki sam sposób jak buty pasowe.

Konstrukcja Bologna
Bardzo podobna do konstrukcji Blake, ze szwem biegnącym prosto od podpodeszwy do podeszwy zewnętrznej. Różnica polega na tym, że w butach o konstrukcji Bologna cholewka jest zszywana jak skarpeta z cienką, miękką skórzaną podpodeszwą (czasem nazywa się to także konstrukcją mokasynową), gdzie cała część górna jest najpierw wykańczana, a następnie mocowana do podeszwy zewnętrznej. Pozwala to uzyskać buty jeszcze bardziej miękkie niż Blake.

Przednia krawędź obcasa
Przednia krawędź obcasa, zwrócona w stronę talii. Często ma lekko wklęsły kształt.

Brogueing
Perforowane otwory biegnące wzdłuż elementów buta. Tradycyjne zdobienie brogue ma jeden duży otwór i dwa małe otwory jeden za drugim.

Przyciemnianie
Gdy części buta, zwykle nosek i pięta, są nieco przyciemniane kremem i woskami, aby nadać odcieniowi buta większą głębię.

.

C

Drewno cedrowe
Pachnący rodzaj drewna, który ma dobrą zdolność pochłaniania wilgoci i odstrasza szkodniki, dzięki czemu dobrze nadaje się do produktów takich jak prawidła do butów, wieszaki oraz inne produkty do pielęgnacji obuwia i odzieży.

Charles F. Stead
Słynna brytyjska garbarnia specjalizująca się w różnych rodzajach zamszu.

Chelsea
Model butów za kostkę, charakteryzujący się dwoma szerokimi elastycznymi wstawkami po obu stronach cholewki. Łatwe do zakładania i zdejmowania, model bardzo popularny obecnie. 

Chiseled
Określenie butów, w których kopyto, czyli kształt buta, ma gdzieś ostre krawędzie, zwykle po bokach noska, dlatego często mówi się o noskach chiseled.

Skóra garbowana chromowo
Skóra garbowana solami chromu, co przebiega stosunkowo szybko i daje gładką oraz trwałą skórę. Prawie wszystkie sprzedawane buty są wykonane ze skóry garbowanej chromowo. Chrom jest substancją toksyczną, ale europejskie garbarnie mają bardzo surowe wymogi środowiskowe i całkowicie zamknięte systemy, więc nic nie przedostaje się do środowiska. Buty ze skóry garbowanej chromowo muszą być poddawane recyklingowi jako odpady niebezpieczne dla środowiska, ponieważ chrom(III) używany w garbowaniu podczas spalania przekształca się w bardziej niebezpieczny chrom sześciowartościowy. Jeśli kupujesz produkty ze skóry garbowanej chromowo z europejskich garbarni, a następnie oddajesz buty do recyklingu, gdy nie można ich już używać, żaden chrom nie przedostaje się do środowiska.

Podeszwa city
Nazwa cienkiej gumowej podeszwy z minimalnym wzorem, zwykle tylko z pewnego rodzaju karbowaniem lub podobnym detalem.

Zamknięty kanał
Określenie używane, gdy szew podeszwy ukrywa się w kanale, który jest przykryty klapką wyciętą ze skórzanej podeszwy. Metoda wymagająca więcej pracy niż podeszwy z otwartym kanałem, dająca czystszą, bardziej estetyczną skórzaną podeszwę, która jest też nieco bardziej odporna na wodę.

Zamknięte sznurowanie
Zobacz Oxford.

Zszywanie cholewki
Closing oznacza składanie cholewki buta, wykonywane przez szwacza za pomocą maszyny do szycia.

Podeszwa commando
Gumowa podeszwa z bardziej wyrazistym bieżnikiem, pierwotnie produkowana przez brytyjską firmę podeszwową Itshide, ale dziś nazwy tej używa się także w odniesieniu do podeszw z takim samym typem wzoru od innych producentów..

Cordovan
Cordovan, lub Shell Cordovan, jak często się go nazywa, to materiał wykonany z błony mięśniowej znajdującej się pod skórą na zadzie konia. Garbowany metodą roślinną, w której materiał nasyca się woskami i olejami, co nadaje mu szczególny charakter. Bardzo trwały.

Skóra corrected grain
Skóra, która nie ma zachowanego naturalnego lica, lecz skorygowaną powierzchnię. Najczęściej oznacza to pewnego rodzaju plastikową powłokę, która daje błyszczącą, lekko sztuczną powierzchnię, łatwą w pielęgnacji, ale zwykle pękającą po pewnym czasie użytkowania. Zwykle można rozpoznać corrected grain po nienaturalnym połysku i braku porów, które występują w skórze licowej. Skóry corrected grain nie można polerować pastą i woskiem do butów. Istnieje wiele różnych określeń na skórę corrected grain, takich jak high shine, bookbinder, polished binder, cavalry calf i inne.

Skóra crust
Skóra, która została zabarwiona tylko na powierzchni. Czasem skóra crust dostarczana jest w naturalnym, niebarwionym kolorze, często w niebieskoszarym odcieniu po garbowaniu chromowym, i jest barwiona przez producenta przed wykonaniem butów albo malowana po ich wyprodukowaniu. Najczęściej jednak skóry są barwione przez garbarnie. Łatwiej uzyskać głębię odcienia niż w przypadku skóry barwionej anilinowo.

.

D

Gumowa podeszwa Dainite
Używana dziś głównie na określenie szczególnego typu gumowych podeszw z okrągłymi wypustkami, które po raz pierwszy wyprodukowała brytyjska firma podeszwowa Dainite. Dainite Studded to nazwa oryginalnej podeszwy. Dziś podeszwy tego samego typu od innych firm również często określa się jako podeszwy Dainite.

Derby
But z tak zwanym otwartym sznurowaniem, co oznacza, że język jest częścią przyszwy buta, a części, do których przymocowane są oczka, są oddzielnymi elementami. Zwykle mniej formalny but. Porównaj z butami oxford z zamkniętym sznurowaniem.

Du Puy
Słynna francuska garbarnia, która wraz z Annonay uważana jest za jedną z najlepszych na świecie w zakresie skóry cielęcej na buty, torby i akcesoria. Kilka lat temu kupiona przez francuski Hermès, więc Annonay i Du Puy mają teraz tego samego właściciela.

.

E

.

F

Talia fiddle back
Określenie fazowanej talii z wyraźnie zaznaczonym grzbietem. Przypomina kształt tylnej części skrzypiec, stąd nazwa.

Full brogue
But ze zdobieniem brogue wzdłuż wszystkich elementów buta, z wzorem wingtip i medalionem. Może być zarówno oxfordem, jak i derby. Stosunkowo nieformalny but.

Skóra licowa
Skóra wykonana z całej skóry, bez dwojenia ani obróbki powierzchni, na przykład plastikową powłoką, która miałaby sprawić, że będzie wyglądać lepiej (zobacz skóra corrected grain). Ma najdłuższą żywotność i pielęgnuje się ją kremem oraz woskiem do butów.

Pełne zelowanie
Gdy cały obcas i podeszwa są usuwane i zastępowane nową podeszwą oraz co najmniej nowym flekiem obcasa. W bucie pasowym można to zrobić bez naruszania szwu pasowego, który łączy podpodeszwę, cholewkę i pas, co sprawia, że procedura jest stosunkowo łatwa. Najczęściej jednocześnie wymienia się także wypełnienie korkowe w części pod stopą między podpodeszwą a podeszwą zewnętrzną.

.

G

Gemming
W butach Goodyear welted płócienny pasek jest zwykle mocowany klejem do spodniej strony podpodeszwy. Do niego następnie doszywa się szew pasowy, gdy podpodeszwa jest łączona z cholewką i pasem.

Ząbkowanie
Gdy elementy cholewki mają ząbkowaną krawędź, zwykle wykonuje się je w połączeniu ze zdobieniem brogue.

Goodyear welted
Metoda konstrukcji pozwalająca uzyskać trwałe, wygodne buty, stosunkowo odporne na wodę i łatwe do ponownego zelowania. Podpodeszwa, cholewka i pas są zszywane szwem pasowym, wykonuje się to maszyną szwalniczą Goodyear, a następnie pas jest mocowany do podeszwy zewnętrznej za pomocą maszyny Rapid. Przy zelowaniu buta usuwa się tylko szew podeszwowy, dzięki czemu szew pasowy i podstawowa konstrukcja buta pozostają nienaruszone, co umożliwia łatwe zelowanie, które można wykonywać wielokrotnie.

Lico
Garbowana skóra licowa ma zewnętrzną powierzchnię, która jest szczególnie wytrzymała, nazywa się ją licem. Na skórze licowej widać małe pory na powierzchni, a jeśli spojrzeć na skórę w przekroju, widać ją jako milimetrowej grubości twardszą warstwę na wierzchu skóry. Zadaniem kremu i wosku do butów jest przede wszystkim pielęgnacja i ochrona lica.

Skóra groszkowana
Tak zwykle nazywa się skórę, która ma wytłoczoną fakturę. Różne popularne typy skór groszkowanych to scotch grain, pin grain, hatch grain itd. Zamiast wygładzać naturalne zmarszczki skóry, jak w przypadku gładkiej prasowanej skóry, przy produkcji skóry groszkowanej tłoczy się nowy rodzaj wzoru.

.

H

Częściowe zelowanie
Prostsza forma zelowania głównie butów pasowych, w której wymienia się tylko przednią część podeszwy stykającą się z podłożem, bez naruszania samej talii. Najczęściej robi się to jednocześnie z wymianą fleka obcasa.

Szyte ręcznie na pas
Tutaj szew pasowy jest szyty ręcznie bezpośrednio do podpodeszwy buta, a następnie szew trzyma podpodeszwę, cholewkę i pas.

I

Podpodeszwa
Podeszwa będąca elementem, który trzyma but razem, przynajmniej w przypadku butów o tradycyjnej konstrukcji. Z reguły jest to grubsza skórzana podeszwa, a w bucie pasowym widać ją, patrząc do wnętrza buta, przykrytą jedynie wyściółką w tylnej 1/3.

Podbicie
Odpowiada grzbietowi stopy; w bucie jest to część przykryta sznurowaniem. Często mówi się o wysokim i niskim podbiciu, co odnosi się do tego, czy ta część jest wysoka czy niska, a to wpływa na dopasowanie buta.

.

J

Jodhpurs
Model butów za kostkę z paskiem, który okrąża cholewkę buta i jest zapinany na klamrę. Początkowo był to rodzaj butów jeździeckich, ale obecnie model ten jest używany także na co dzień.

.

K

.

L

Kopyto
Kopyto to forma, na której wykonuje się but, często z tworzywa sztucznego, czasem z drewna lub metalu. Gdy mówi się o kopytach w codziennym użyciu, chodzi o kształt buta, który decyduje o tym, jak but wygląda i jak pasuje.

Lazyman
Buty, które mają elastyczne wstawki z przodu po obu stronach obłożyn, dzięki czemu można je zakładać i zdejmować bez potrzeby sznurowania (stąd nazwa). W przeciwieństwie do loafersów są wycinane jak zwykłe półbuty i dlatego potrzebują elastycznych wstawek. Często wykonuje się je tak, by wyglądały jak zwykłe buty sznurowane, z niefunkcjonalnymi ozdobnymi sznurowadłami z przodu.

Płyta skórzana
Materiał używany głównie na usztywniacz pięty, ale czasem w tańszych butach także na podpodeszwy i warstwy obcasa. To pył ze szlifowania skóry zmieszany z klejem i sprasowany. W przypadku usztywniaczy pięty jest bardziej dopasowujący się niż usztywniacze z celasticu / plastiku, ale nie tak bardzo jak prawdziwe skórzane usztywniacze pięty.

Skórzana podeszwa
Podeszwa ze skóry garbowanej roślinnie. Istnieją różne jakości, gdzie gorsze skórzane podeszwy mogą szybko się zużywać, ale te lepszej jakości są bardzo trwałe i mogą bez problemu znosić deszcz, o ile po nim odpowiednio wyschną. Buty sprzedawane przez Skolyx używają drugiej najwyższej klasy Super Prime, jeszcze trwalsze, ale droższe, są m.in. podeszwy ze skóry garbowanej korą dębu.

Loafersy
Buty bez sznurowadeł, zwykle z niższym wycięciem, aby ułatwić wkładanie i zdejmowanie buta. Można powiedzieć, że to odmiana kapci, ale przeznaczona do właściwego użytku na zewnątrz.

.

M

Monk shoe
Buty zapinane na jedną lub dwie klamry zamiast sznurowadeł. Nazwa pochodzi od tego, że mnisi w pełnym średniowieczu (1000-1300 n.e.) potrzebowali butów roboczych i opracowali solidniejszą wersję sandałów, które nosili.

Museum calf
Szczególny rodzaj skóry o cętkowanym wykończeniu, które uzyskuje się przez wyjmowanie skór z kąpieli barwiących i tamponowanie ich gąbkami.

.

N

Nubuk
Tutaj zewnętrzna strona skóry (strona licowa) została zeszlifowana, co daje powierzchnię o delikatniejszym, mniej włochatym wykończeniu niż zamsz.

.

O

Skórzane podeszwy garbowane korą dębu
Skóra podeszwowa garbowana głównie korą dębu, proces ten trwa długo, zwykle około roku, i daje bardzo trwałe podeszwy. Znani producenci podeszw garbowanych korą dębu to niemiecki Joh. Rendenbach i brytyjski Baker.

Otwarte sznurowanie
Zobacz Derby

Oxford
Najbardziej formalny model buta, który ma tak zwane zamknięte sznurowanie. Oznacza to, że tylne części cholewki są połączone z przyszwą z przodu, a sznurowanie jest całkowicie zespolone, z językiem przymocowanym osobno. W butach oxford przy sznurowaniu zwykle tworzy się mała litera V.

.

P

.

Q

Quarter brogue
Model, w którym wzory brogue znajdują się wzdłuż różnych elementów buta albo tylko na nosku, ale bez medalionu.

Obłożyny
Części biegnące po obu stronach sznurowania / przodu obłożyn buta, do tylnej części buta, wzdłuż otworu buta.

.

R

Zamsz reverse calf
Zamsz, który podobnie jak skóra licowa składa się z całej skóry, gdzie strona mizdrowa została zeszlifowana, aby uzyskać charakterystyczną aksamitną powierzchnię. Grubszy, delikatniejszy i droższy niż zamsz dwoinowy.

.

S

Semi brogues
Czasem half brogues. Buty, które mają wzory brogue wzdłuż wszystkich elementów, ale w przeciwieństwie do quarter brogues mają także medalion, natomiast w przeciwieństwie do full brogues nie mają wzoru wingtip, lecz prosty nosek.

Glanek
Wzmocnienie umieszczone wewnątrz talii, aby nadać jej dodatkową stabilność, wykonane z metalu, drewna, plastiku lub twardej skóry.

Krem do butów
Najważniejszy produkt do pielęgnacji obuwia ze skóry gładkiej lub groszkowanej. Nawilża i odżywia, jeśli ma pigment, również przywraca kolor, a także zapewnia ochronę i pewien połysk. Tłustszy krem, przypominający konsystencją majonez, zwykle znajduje się w szklanym słoiczku lub tubie.

Konstrukcja szyta bocznym szwem
Popularna we współczesnych sneakersach, gdzie gumowa podeszwa jest przyszywana do cholewki za pomocą tak zwanej maszyny do szwu bocznego. Szew znajduje się przy górnej krawędzi podeszwy i biegnie wokół całego buta, a wewnątrz buta znajduje się wkładka.

Skóra gładka
Formalna nazwa zwykłej, standardowej skóry. Wszystkie skóry naturalnie mają pewne zmarszczki, ale są gładko prasowane w dużych rolkach, aby uzyskać równą powierzchnię.

Wyściółka
Cienka skórzana wkładka, którą umieszcza się na podpodeszwie w butach pasowych i szytych metodą Blake, zwykle przykrywa tylko tylną jedną trzecią podpodeszwy, a pod spodem często ma bardziej miękką piankę gumową dla większego komfortu.

Szew podeszwowy
W bucie pasowym jest to szew, który zszywa krawędź z podeszwą zewnętrzną, ten widoczny na górze pasa/krawędzi podeszwy i pod podeszwą, jeśli but nie ma zamkniętego kanału. Jest szyty maszyną szwalniczą Rapid.

Zamsz dwoinowy
Zamsz, w którym skóra jest dzielona na dwie warstwy (czasem nawet trzy, ale to rzadkie wśród europejskich garbarni), a wewnętrzne części skóry są następnie szlifowane, aby uzyskać klasyczne zamszowe wykończenie. Nieco tańszy zamsz niż pełny zamsz reverse calf.

Spi (stitches per inch)
Liczba ściegów w szwie mieszcząca się na jednym calu (2,54 cm). Używana do określania gęstości ściegu.

Zamsz
Zamsz pierwotnie był nazwą skóry, w której strona mizdrowa była szlifowana, aby uzyskać powierzchnię podobną do aksamitu (dziś określaną jako pełny zamsz reverse calf), obecnie najczęściej dzieli się skórę i szlifuje jej wewnętrzne strony, aby uzyskać takie samo wykończenie, a pełna nazwa tego materiału to zamsz dwoinowy.

Pas storm
Aby but był dodatkowo odporny na wodę, pas biegnący wokół buta ma krawędź wznoszącą się ku cholewce, co utrudnia wodzie przenikanie z boku.

.

T

Terpentyna
Rozpuszczalnik często stosowany w produktach do pielęgnacji obuwia, aby woski i oleje mogły się razem rozpuścić i stać się jednolitą substancją. Pozyskiwana przez destylację żywicy z drzew iglastych. Jest łatwopalna.

Topy
Cienka gumowa podeszwa, którą mocuje się na skórzanej podeszwie zewnętrznej, aby zwiększyć trwałość.

.

U

.

V

Przyszwa
Część buta znajdująca się między noskiem a sznurowaniem, nad najszerszą częścią buta.

Skóra dogarbowana roślinnie
Skóra, która najpierw jest garbowana chromowo, a następnie roślinnie, dzięki czemu uzyskuje się część zalet obu metod garbowania.

Skóra garbowana roślinnie
Skóra garbowana wyłącznie naturalnymi substancjami garbującymi, zwykle różnymi rodzajami kory. Trwa to dłużej niż garbowanie chromowe. Szczególnie dobrze nadaje się na podeszwy i inne twardsze części butów, ale także skóra cholewkowa może być garbowana roślinnie. Cholewka ze skóry garbowanej roślinnie jest generalnie nieco bardziej wrażliwa niż chromowo garbowana.

Vibram
Jeden z czołowych producentów podeszw zewnętrznych na świecie, z Włoch. Produkuje podeszwy zarówno do butów o tradycyjnej konstrukcji, jak i do butów trekkingowych, wspinaczkowych oraz sneakersów. Znany również ze specjalnych butów FiveFingers.

.

W

Talia
Zwykle węższa część buta znajdująca się między częścią podeszwy stykającą się z podłożem a obcasem.

Pasta woskowa do butów
Twardszy wosk, prawie zawsze w metalowych puszkach. Używany jako ostatni produkt na butach ze skóry gładkiej, aby zapewnić pewną pielęgnację oraz dodatkową ochronę i połysk. Saphir Medaille d'Or Pate de Luxe jest przykładem pasty woskowej do butów.

Pas
Skórzany pasek używany w pasowej metodzie konstrukcji. Pas jest zszywany z cholewką i podpodeszwą szwem pasowym, a następnie pas jest przyszywany do podeszwy zewnętrznej szwem podeszwowym (szwem Rapid).

Szew pasowy
Szew, który łączy podpodeszwę, cholewkę i pas, wykonany maszyną szwalniczą Goodyear albo ręcznie. Więcej informacji znajdziesz przy Goodyear welted i hand welted.

Wingtip
Wzór w kształcie dwóch skrzydeł biegnących od noska do tylnej części buta i w dół do krawędzi podeszwy. Występuje w full brogues, dlatego ten model bywa czasem nazywany wingtips.

.

X

.

Z

Zonta
Jedna z czołowych włoskich garbarni z szerokim asortymentem skór. Dostarcza dużo skóry cielęcej i zamszu producentom obuwia w Europie.